BÄRO — pisane też Baro albo Baero — robi oświetlenie dla handlu. Towar, który trudno pokazać na targach, bo samo światło jest niewidoczne; widać dopiero to, co oświetla. Budujemy im stoiska na Retail Show od 2015 roku i za każdym razem problem jest ten sam: czym oświetlić, żeby było widać różnicę.

Pierwsze stoisko przyjechało do Warszawy gotowe z Niemiec — składaliśmy cudzy projekt. Z każdą kolejną edycją dostawaliśmy więcej swobody, aż doszło do tego, że pomysł na całą oprawę powstawał tutaj.

Stoisko oświetleniowe urządzone jak tapas bar: drewniana lada, czerwone hokery, wiszące wędliny i ściana z cegły

Dlaczego barwa światła kosztuje

Czerwień świeżego mięsa to oksymioglobina — utleniona forma barwnika na powierzchni kawałka. Gdy utlenia się dalej, powstaje metmioglobina i mięso robi się szarobrunatne. Proces idzie sam z siebie, ale światło go przyspiesza: ultrafiolet i ciepło z oprawy. W badaniach nad ekspozycją wieprzowiny udział oksymioglobiny na powierzchni spadał pod żarówkami z 63 do 40 procent w ciągu pięciu dni, podczas gdy przy łagodniejszym źródle po dwunastu godzinach było to jeszcze 63 procent.

Stąd pierwsza zaleta dobrych opraw: dioda nie świeci ultrafioletem i nie grzeje towaru podczerwienią. Druga jest trudniejsza — chodzi o kształt widma.

Wskaźnik oddawania barw Ra mówi, jak wiernie światło pokazuje kolory. Ale Ra liczy się ze średniej ośmiu barw testowych, wśród których nie ma nasyconej czerwieni — ta siedzi w osobnym wskaźniku R9. Dwie lampy z tym samym Ra mogą więc pokazywać mięso zupełnie inaczej. Dlatego producenci oświetlenia handlowego nie sprzedają „białego światła”, tylko widma rozpisane na grupy towaru.

BarwaTemperaturaRaR9
SpecialMeat1900 K>8280
BeNature3000 K>9690
PearlWhite3100 K>9570
BeColor3500 K>9692
Meat&Fish4020 K>70−5
BeCool4200 K>9051
Specjalne barwy światła BÄRO — parametry za danymi producenta.

Widać w tej tabeli dwie filozofie. BeNature (3000 K, Ra ponad 96, R9 90) pokazuje towar tak, jak wygląda — to światło wierne. Meat&Fish idzie w drugą stronę: Ra poniżej 70 i R9 na minusie, za to mocno podbita składowa czerwona. Takie widma leżą poniżej krzywej Plancka, czyli poza tym, co emitowałoby rozgrzane ciało — barwy wydają się przez to bardziej nasycone, niż są naprawdę.

Za tę różnicę płaci się w cenie oprawy. Zwykły reflektor oświetla. Taki, który ma rozpisane widmo pod wędlinę, pieczywo i rybę osobno, i robi to przez dziesięć lat bez wymiany — kosztuje wielokrotnie więcej. Dla sklepu rachunek jest prosty: lada mięsna, przy której towar wygląda martwo, nie sprzedaje.

Gdzie kończy się ekspozycja, a zaczyna podmalowanie

Jest w tym granica i nie jest ostro wyznaczona. Niemiecka norma DIN 10504, poświęcona właśnie lampom do oświetlania mięsa, została wycofana bez zastępstwa. Zostało to, co ogólne: zakaz wprowadzania konsumenta w błąd — paragraf 11 niemieckiej ustawy o żywności i unijne rozporządzenie 1169/2011.

W praktyce spór sprowadza się do jednego pytania: czy klient stojący przed ladą jest w stanie ocenić, co kupuje. Blady kotlet pod mocno zaczerwienionym światłem wygląda jak towar z najwyższej półki, a po rozpakowaniu w domu okazuje się czymś innym. Rzetelna ekspozycja to taka, po której towar w domowym świetle nie rozczarowuje — i na tym właśnie polega różnica między światłem wiernym a podmalowującym.

Odpowiedzią zawsze jest jedzenie

Oświetlenie sklepowe działa najmocniej tam, gdzie liczy się świeżość: przy pieczywie, wędlinach, owocach i warzywach. Ciepła barwa wydobywa z bochenka chrupiącą skórkę, chłodniejsza robi z ryby coś świeżego, a nie czegoś, co leży od rana. Dlatego na każdym kolejnym stoisku stawał prawdziwy towar — a pomysł polegał na tym, na czym go położyć.

2015: cudzy projekt, nasze ręce

Pierwsze stoisko przyjechało z centrali w Leichlingen jako rysunek po niemiecku — z opisami Fashion-Vitrine, Fleisch-Vitrine i O&G-Tisch, czyli stołem na owoce i warzywa. Osiem metrów na pięć, wysokość 3,5 metra. Naszą robotą było przełożyć to na konstrukcję, która stanie w polskiej hali: Maxima, Trilock, podwieszenia. Montaż 17 listopada, targi 18–19.

Stoisko BÄRO na Retail Show 2015 — wieszak z sukienkami w kolorach od niebieskiego po czarny, oświetlony z góry
Retail Show 2015. Te same oprawy nad tkaniną, nad skórą i nad jabłkiem.

Układ był prosty i bezczelny: wieszak z sukienkami od niebieskiej po czarną, obok galanteria skórzana na podświetlanych półkach, a pośrodku stół z owocami i warzywami. Jedno stoisko, trzy zupełnie różne powierzchnie — bo producent oświetlenia nie sprzedaje lampy, tylko to, co ta lampa robi z towarem. Nad wszystkim hasło Fresh Light for Fresh Products.

Stół z owocami i warzywami pośrodku stoiska BÄRO, w tle podświetlane witryny

2016: ściana zamiast stoiska

Rok później powierzchnia zeszła do jakichś dwudziestu pięciu metrów i zabudowa przestała być tematem. Została biała ściana z nazwą marki — i plamy światła o różnych barwach rzucone wprost na nią, od ciepłej żółci po czerwień. Pod spodem półka z próbkami: drewno, metal, czerwony lakier.

Stoisko BÄRO na Retail Show 2016 — czarny wysoki stół z dwoma hokerami przy ścianie z plamami światła
Retail Show 2016. Czarny stół, dwa hokery i ściana, która jest przyrządem pomiarowym.

Reszta to czarny wysoki stół, dwa hokery i panele dębowe na podłodze. Ściana przestała być tłem, a stała się przyrządem pomiarowym — zwiedzający widział różnicę między barwami, zanim ktokolwiek do niego podszedł.

Ściana stoiska BÄRO z hasłem Fresh Light for Fresh Products oświetlona światłem o różnych barwach

2017: białe postumenty w ciemności

Stoisko ascetyczne do bólu: czarne ściany, białe postumenty, na nich piramidy z pieczywa. Nic więcej. Kolorowa ściana z paneli świetlnych pokazywała skalę barw, a reflektory punktowe robiły resztę. Na ścianie napis „Fresh Light for Fresh Products” i rząd lamp wiszących.

2018: The Colour of Light

Edycja 14–15 listopada, dwadzieścia jeden metrów kwadratowych — 5,19 × 4,08 m. Stoisko poszło całe w czerń: czarne ściany, czarny sufit z szynoprzewodami, a na ścianie napis The Colour of Light i rząd kolorowych próbek zawieszonych na żyłkach. Z boku wielkoformatowe zdjęcie wnętrza sklepu, pośrodku postument w betonowej fakturze z owocami i warzywami.

W teczce z tego roku leży rzecz, której nie ma przy żadnej innej edycji: obliczenie oświetleniowe zrobione przez producenta dla tego stoiska — wysokość 3,5 metra, moc 15,38 W/m², współczynnik konserwacji 0,77. Czyli stoisko zostało policzone tak, jak liczy się wnętrze sklepu, a nie jak targową budę. To zresztą było sedno przekazu tej edycji: bielszy odcień bieli, pokazany na żywności postawionej pod oprawą.

Z rysunku wykonawczego: jedenaście słupów o wysokości 3,36 m, łączniki 4960, 3840, 930 i 870 mm. Widoczne słupy i łączniki oklejone czarną okleiną — stąd ta czerń, o której wyżej. Na posadce panele dębowe układane bezpośrednio na podłodze hali, w ramce z kątowników 10 × 40 mm.

2019: manekiny zamiast półek

Zamiast regałów — czarne manekiny, obwieszone wędlinami jak naszyjnikami, z bagietkami w koszach. Manekin pełnił dwie role naraz: przyciągał wzrok, bo oko samo szuka ludzkiej sylwetki, i służył za podest dla towaru.

Żywność z ekspozycji nie poszła po targach do śmieci — trafiła do zwierząt.

2022: rower zamiast manekina

Rok zero waste. Całe stoisko zbudowano z materiałów odzyskiwalnych i nadających się do ponownego użycia, a rolę ekspozytora przejęły rowery — z koszami pełnymi pieczywa. Dobrze to zresztą pasowało do samego produktu: dobre reflektory nie wymagają wymiany ani napraw, więc zysk środowiskowy jest po obu stronach.

Na ścianie powiesiliśmy wydruk z wnętrzem supermarketu oświetlonego przez BÄRO. Jedzenie ze stoiska zostało zjedzone — nic się nie zmarnowało.

2023: tapas bar

Po pandemii nastroje się poprawiły i stoisko poszło w stronę zabawy: tapas bar. Ściana z cegły, drewniana lada, czerwone hokery, neon „tapas BÄRO” i wędliny wiszące tak, jak wiszą w prawdziwym barze. Za ladą stanęli barmani.

Pomysł był słuszny nie tylko towarzysko. Tapas bar to najtrudniejszy test dla oświetlenia: na jednym metrze lady leży pieczywo, wędlina, ser i owoce, a każde z nich wygląda dobrze w innej barwie światła. Stoisko pokazywało więc dokładnie to, co firma sprzedaje — i robiło to na oczach odwiedzających.

To samo miejsce, siedem razy

Drobiazg, który widać dopiero wtedy, gdy się położy obok siebie siedem teczek: w tabelce naszego rysunku wykonawczego od 2017 roku wraca to samo oznaczenie stoiska — B-27. Rok po roku, aż do ostatniej edycji. Wcześniej, w 2016, było E 16B.

To nie jest przypadek ani sentyment organizatora. Stały wystawca, który co roku wraca w to samo miejsce, buduje sobie adres w hali — klient idzie tam, gdzie był rok temu, nie szukając po planie. Dla projektanta znaczy to tyle, że sąsiedzi, ciągi komunikacyjne i to, z której strony nadchodzi ruch, są znane z góry. Można przestać rozwiązywać te same problemy, a zacząć pracować nad tym, co w danym roku ma być pokazane.

W liczbach

Dlaczego barwa światła tak zmienia wygląd towaru — rozpisaliśmy wyżej, przy edycji 2018. Mamy też na koncie prawdziwy tapas bar: Carmona Tapas Bar.

CRI i promieniowanie — dwa parametry, o które warto zapytać

CRI, czyli współczynnik oddawania barw. Mówi, jak wiernie oprawa pokazuje kolory w porównaniu ze światłem odniesienia. Skala kończy się na 100. W handlu i w wystawiennictwie celuje się w wartości bliskie setki — przy niższych czerwień mięsa robi się brunatna, a zieleń warzyw szarzeje. To jedyny parametr, który tłumaczy, dlaczego dwie oprawy o tej samej barwie i tej samej mocy dają na produkcie zupełnie inny efekt.

Promieniowanie UV i IR. Dobre oprawy do ekspozycji żywności eliminują jedno i drugie. UV przyspiesza blaknięcie i psucie, IR grzeje. Przy świeżej żywności na stoisku to nie jest teoria — różnicę między oprawą, która grzeje, a taką, która nie grzeje, widać na produkcie po kilku godzinach targów.

Oba parametry są w kartach katalogowych. Przy wyborze oświetlenia do stoiska z jedzeniem warto ich poszukać, zamiast patrzeć tylko na moc i barwę.

Wstępna rozmowa i szacunek zakresu — bez zobowiązań.

Wstępną wycenę odsyłamy w ciągu 48 godzin.

Tatjana Kobuszewska, TRK System. Projektujemy i nadzorujemy w Warszawie od 1993 roku. Dwanaście lokali dla jednej sieci piekarni.

📞